Khởi kiện là thuật ngữ pháp lý nói chung để diễn đạt sự việc một bên yêu cầu Tòa án có thẩm quyền thụ lý vụ án để buộc bên kia phải đáp ứng một hoặc một số yêu cầu cụ thể căn cứ theo quy định của pháp luật. Quyền khởi kiện vụ án có nội dung tương đối rộng, bao gồm khởi kiện vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, hành chính… Tùy thuộc vào quan hệ pháp luật cần giải quyết, chủ thể khởi kiện và đối tượng bị kiện để xác định thẩm quyền giải quyết của Tòa án và quy định pháp luật được áp dụng trong quá trình giải quyết vụ án.
    Trong phạm vi của chuyên đề này, Văn phòng luật sư Thiên Định xin tập trung phân tích về thủ tục khởi kiện vụ án dân sự.
    Việc đầu tiên cần phải làm khi tiến hành thủ tục khởi kiện vụ án dân sự là phải xác định được quan hệ pháp luật tranh chấp để xác định thẩm quyền của Tòa án, yêu cầu cụ thể của người khởi kiện khi nộp đơn khởi kiện tại Tòa án vì đây là quyền của người khởi kiện và Tòa án chỉ xem xét giải quyết những vấn đề người khởi kiện có yêu cầu, thông tin về nơi cư trú của người bị kiện hoặc người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan trong vụ án để Tòa án xem xét, thụ lý vụ án theo đúng quy định của pháp luật tố tụng dân sự.
    Căn cứ theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự hiện hành, việc khởi kiện luôn luôn bắt đầu bằng việc người khởi kiện nộp đơn khởi kiện cho Tòa án (có thể nộp trực tiếp hoặc gửi qua đường Bưu điện), sau khi nhận được đơn khởi kiện thì Tòa án ghi vào sổ nhận đơn, trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đơn Tòa án phải xem xét và có một trong các quyết định sau đây:
        • Tiến hành thủ tục thụ lý vụ án nếu vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của mình.
        • Chuyển đơn khởi kiện cho Tòa án có thẩm quyền và báo cho người khởi kiện, nếu vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án khác.
        • Trả lại đơn khởi kiện cho người khởi kiện, nếu việc đó không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.
        (Điều 167 Bộ luật Tố tụng dân sự)
    Sau khi nhận được đơn khởi kiện cùng các tài liệu, chứng cứ kèm theo. Nếu xét thấy vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án thì Tòa án phải thông báo ngay cho người khởi kiện biết để họ đến Tòa án làm thủ tục nộp tạm ứng án phí trong trường hợp họ phải nộp tiền tạm ứng án phí. Việc nộp tạm ứng được thực hiện tại Cơ quan Thi hành án dân sự cùng cấp căn cứ theo Thông báo nộp tạm ứng án phí, lệ phí của Tòa án. Sau khi người khởi kiện nộp lại biên lai tạm ứng án phí, lệ phí cho Tòa án thì vụ án chính thức được thụ lý theo luật định (khoản 3 Điều 171 của Bộ luật Tố tụng dân sự).
    Trong thời hạn ba ngày kể từ ngày thụ lý vụ án, Chánh án Tòa án phân công Thẩm phán thụ lý vụ án. Kể từ thời điểm Thẩm phán tiếp nhận việc thụ lý vụ án, vụ án sẽ được Thẩm phán chủ trì giải quyết theo đúng trình tự, thủ tục tố tụng quy định tại Bộ luật Tố tụng dân sự.
    Lưu ý rằng, khi nộp đơn khởi kiện chúng ta cần phải tìm hiểu về thủ tục tố tụng nhưng khi giải quyết vụ án chúng ta cũng cần phải có kiến thức nhất định về pháp luật nội dung để yêu cầu khởi kiện có cơ sở được xem xét, giải quyết. Ví dụ khi khởi kiện vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất thì phải tìm hiểu quy định của Luật đất đai

    Luật sư Trần Đăng Minh.